Ý nghĩa và mục tiêu của đổi mới giáo dục tại nhà trường
Đổi mới giáo dục không chỉ là thay đổi cách dạy và cách học, mà còn là quá trình xây dựng một môi trường trong đó mỗi học sinh được phát triển về kiến thức, phẩm chất, năng lực và khả năng thích ứng với cuộc sống. Với Trường THPT Hoàng Văn Thái, tinh thần ấy đang đặt ra yêu cầu đưa giáo dục đến gần hơn với thực tiễn, tăng cường trải nghiệm, hướng nghiệp, kỹ năng và phát huy vai trò chủ động của học sinh.
Chuyển đổi cách tiếp cận: từ trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực
Trong tiến trình triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, một trong những thay đổi quan trọng của giáo dục phổ thông là chuyển từ cách tiếp cận chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và năng lực học sinh. Điều đó đòi hỏi nhà trường không chỉ quan tâm đến kết quả kiểm tra, điểm số mà còn phải giúp học sinh hình thành khả năng tự học, tư duy độc lập, giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề và vận dụng kiến thức vào thực tế.
Đối với Trường THPT Hoàng Văn Thái, một cơ sở giáo dục phổ thông trên địa bàn xã Tiền Hải, đây là hướng đi có ý nghĩa thiết thực. Danh mục các trường THPT của Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định Trường THPT Hoàng Văn Thái là trường thuộc huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình (nay thuộc xã Tiền Hải, tỉnh Hưng Yên). Đổi mới vì thế cần bắt đầu ngay từ lớp học: giáo viên thiết kế những giờ học phát huy sự tham gia của học sinh; học sinh được đặt câu hỏi, thảo luận, trình bày quan điểm và vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề gần gũi với cuộc sống. Khi học sinh trở thành chủ thể của quá trình học tập, việc học không còn chỉ là ghi nhớ mà trở thành quá trình khám phá và trưởng thành.
Giáo dục gắn với thực tiễn và công tác hướng nghiệp cho học sinh
Một biểu hiện rõ nét của đổi mới giáo dục là đưa kiến thức ra khỏi phạm vi sách vở. Những vấn đề về môi trường, văn hóa, kinh tế, công nghệ, nghề nghiệp hay đời sống địa phương đều có thể trở thành chất liệu để học sinh học tập và trải nghiệm. Đặc biệt, công tác hướng nghiệp là một nội dung ngày càng quan trọng ở bậc THPT. Tháng 5/2024, Trường Đại học Thái Bình đã tổ chức chương trình tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp trực tiếp cho hơn 395 học sinh Trường THPT Hoàng Văn Thái. Chương trình giúp học sinh có thêm thông tin về lựa chọn ngành học, cơ hội đào tạo và định hướng tương lai. Từ những hoạt động như vậy, có thể thấy hướng nghiệp không nên chỉ được thực hiện vào thời điểm học sinh chuẩn bị đăng ký xét tuyển. Hướng nghiệp cần trở thành một quá trình thường xuyên, giúp học sinh hiểu bản thân, nhận diện sở thích và năng lực, tìm hiểu yêu cầu của nghề nghiệp và từng bước xây dựng kế hoạch cho tương lai. Với một trường THPT, đổi mới giáo dục sẽ có ý nghĩa hơn khi mỗi bài học có thể trả lời được câu hỏi: “Kiến thức này giúp học sinh làm được gì trong cuộc sống?”
Phát huy giá trị giáo dục thông qua hoạt động Đoàn và phong trào
Giáo dục toàn diện không thể chỉ diễn ra trong giờ học chính khóa. Các hoạt động Đoàn, câu lạc bộ, văn hóa, văn nghệ, thể thao, tình nguyện, trải nghiệm và hoạt động cộng đồng chính là môi trường để học sinh rèn luyện những năng lực mà bài kiểm tra trên giấy khó có thể đo lường đầy đủ.
Đây cũng là nơi tinh thần đổi mới giáo dục có thể được thể hiện sinh động nhất. Một chương trình do học sinh tham gia tổ chức có thể rèn kỹ năng lập kế hoạch, phân công công việc và giao tiếp. Một hoạt động tình nguyện giúp các em hiểu hơn về trách nhiệm cộng đồng. Một cuộc thi học thuật có thể khơi dậy khả năng sáng tạo và tinh thần tự học. Vì vậy, nếu được tổ chức khoa học, hoạt động Đoàn và phong trào thanh niên tại Trường THPT Hoàng Văn Thái không chỉ mang ý nghĩa phong trào mà còn có thể trở thành một bộ phận của quá trình giáo dục năng lực và phẩm chất học sinh.
Chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ trong giáo dục
Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, đổi mới giáo dục cũng gắn với chuyển đổi số. Công nghệ không thay thế giáo viên nhưng có thể mở rộng không gian học tập, giúp học sinh tiếp cận nguồn học liệu phong phú, tăng khả năng tự học và hỗ trợ giáo viên tổ chức các phương pháp dạy học linh hoạt hơn. Đối với Trường THPT Hoàng Văn Thái, chuyển đổi số có thể được cụ thể hóa qua việc khai thác học liệu điện tử, sử dụng các nền tảng hỗ trợ học tập, xây dựng sản phẩm học tập số và hướng dẫn học sinh kỹ năng tìm kiếm, kiểm chứng, xử lý thông tin trên môi trường mạng. Tuy nhiên, đổi mới số không đồng nghĩa với việc đưa thật nhiều thiết bị vào lớp học. Điều quan trọng là công nghệ phải phục vụ mục tiêu giáo dục. Học sinh cần được trang bị cả năng lực sử dụng công nghệ lẫn khả năng chọn lọc thông tin, tư duy phản biện và trách nhiệm trong môi trường số.
Đặt học sinh vào vị trí trung tâm – mục tiêu cuối cùng của đổi mới
Đổi mới giáo dục cuối cùng vẫn phải hướng đến con người. Một ngôi trường đổi mới không chỉ được đánh giá bằng cơ sở vật chất hay những con số thành tích, mà còn bằng việc học sinh có cảm thấy mình được tôn trọng, được lắng nghe và có cơ hội phát triển hay không. Từ lớp học đến hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp giáo dục địa phương đến phong trào Đoàn, mỗi hoạt động tại Trường THPT Hoàng Văn Thái đều có thể trở thành một cơ hội giáo dục nếu được thiết kế với mục tiêu rõ ràng và đặt học sinh vào vị trí trung tâm.
Đổi mới giáo dục vì thế không phải là một khẩu hiệu xa vời. Đó là sự thay đổi từng ngày trong cách thầy cô tổ chức bài học, cách học sinh chủ động tiếp nhận tri thức, cách nhà trường đồng hành với gia đình và xã hội, cũng như cách mỗi học sinh được chuẩn bị cho tương lai. Với Trường THPT Hoàng Văn Thái, tinh thần đổi mới có thể được hình dung bằng một hành trình: từ học để biết đến học để làm, từ học trong lớp đến học từ thực tiễn, từ tiếp nhận kiến thức đến sáng tạo và giải quyết vấn đề. Khi nhà trường, thầy cô, học sinh, gia đình và xã hội cùng chung sức, đổi mới giáo dục sẽ không chỉ tạo ra những học sinh có kiến thức mà còn góp phần hình thành những công dân trẻ có bản lĩnh, trách nhiệm và khả năng thích ứng với một xã hội đang thay đổi từng ngày.
